Bởi thông thường, những ngôi trường “chất lượng cao” nếu không nằm ở vị trí trung tâm nhất của thành phố thì cũng phải chiếm chỗ ở đâu đó trong các khu đô thị mới đình đám. Thế nên, khi ngôi trường Phan Chu Trinh tại Dĩ An, Bình Dương hoàn thành đã tạo được chú ý, nhưng đó chưa phải là tất cả những gì đặc biệt.
Trước tiên là vị trí đặc biệt của ngôi trường: Bên trong một khu rừng nhỏ. Chỉ riêng bản thân điều này cùng triết lý thuận theo thiên nhiên của đơn vị thiết kế cũng đủ làm nên một câu chuyện dài đầy hấp dẫn. Theo công ty kiến trúc Võ Trọng Nghĩa, ngôi trường này sẽ không được phép phá đi cảnh quan nơi mà nó xuất hiện, mà ngược lại, phải nương theo, phải kết nối và phải hòa mình vào nơi đó. Đây sẽ là cơ sở để phát triển ra những giải pháp nhằm hoàn thiện một ngôi trường hiện đại với những công năng cần có. Tính cân bằng và hài hòa trong thiết kế đã được thiết lập chặt chẽ. Điều này được đem lại bằng những chi tiết có chủ đích rõ ràng.
Nơi cao nhất của khối kiến trúc chỉ là năm tầng nhà - ngang với tầm cao của những ngọn cây trong khu rừng. Như vậy ngôi trường sẽ không bị cô lập ra khỏi quần thể thực vật xung quanh nó. Hình dạng chữ S của khối nhà với một đầu tiếp xúc với mặt đất cũng góp phần làm cho ngôn ngữ kiến trúc thanh thoát hơn. Sự hài hòa còn được nhấn mạnh ở cách tạo hình công trình như một khối địa lý có độ dốc thấp, phía trên tạo thành một con dốc hẹp, nghiêng nhẹ, nối liền từ sân trường lên tới tầng thượng - như hình ảnh một ngọn đồi có những con dốc thoai thoải đổ nhẹ xuống thung lũng. Từ đó đẩy lùi ý niệm về một một khối bê tông vuông vức thô thiển và kệch cỡm giữa thiên nhiên yên lành, để thay vào đó là một hình dáng dễ chịu và khiêm nhường đáng trân trọng.
Thêm vào đó, phần sân thượng của tòa nhà này sẽ được phủ xanh bởi các loại cây thấp, không chỉ làm có tác dụng tô điểm cho cảnh quan mà còn hỗ trợ đắc lực trong việc làm mát cho những tầng bên dưới. Nhờ toàn bộ các phòng học, cơ sở vật chất của trường đều nằm trong khối nhà hình chữ S liền lạc, việc di chuyển nội bộ sẽ không bị gián đoạn. Điều này đặc biệt phù hợp với điều kiện khí hậu nhiệt đới cận xích đạo của miền Nam khi mùa mưa kéo dài liên tục từ tháng 5 đến tháng 11 hàng năm. Và như thế, việc sinh hoạt, di chuyển của học sinh bên trong nhà trường sẽ không gặp bất cứ khó khăn gì dẫu cho có gặp mưa lớn kéo dài suốt buổi học. Điều này xuất phát từ sự quan sát cụ thể các bất cập trong trường hợp thiết kế trường học theo mô hình chia thành các khối nhà vốn phổ biến.
Hình chữ S còn giúp ngôi trường tạo ra được hai khoảng sân riêng biệt chỉ được nối với nhau bằng một lối đi có chiều cao bằng hai tầng nhà. Khoảng sân trước dành cho các hoạt động chung của toàn trường như những buổi tổ chức lễ, những sự kiện lớn và các phòng giáo viên, phòng thí nghiệm, thư viện,... ở xung quanh. Sân sau dành cho những hoạt động riêng tư hơn, học sinh có thể ngồi lại chơi với nhau và một hồ bơi ở giữa sân.
Một yếu tố đáng chú ý khác là giải pháp để lấy sáng và thông gió tự nhiên trong khi vẫn giải quyết được tình trạng nắng gắt. Hệ thống lam đứng bằng bê-tông đúc sẵn đã được thiết kế với những tính toán kỹ lưỡng về kích thước và mật độ được dùng để bao bọc xung quanh toàn bộ khối nhà, giúp bên trong thoát khỏi ánh nắng chiếu trực tiếp trong khi vẫn cho phép gió và không khí sạch của môi trường bên ngoài luân chuyển vào các phòng học.
Những hành lang rộng cũng được bố trí dọc theo các tầng, tạo thành hệ thống thông gió tự nhiên và những khoảng đệm giúp làm mát cho dãy phòng bên trong. Khu vực cầu thang cũng được xử lý bằng những mảng tường với các lam gió theo motif truyền thống để lấy sáng.
Cách xử lý đơn giản này đã giúp tiết kiệm một lượng điện năng đáng kể cho nhà trường khi tiết giảm được hệ thống chiếu sáng nhân tạo, đồng thời hầu như không sử dụng máy điều hòa nhiệt độ - ngoại trừ các phòng điều hành, thư viện hay phòng thí nghiệm - mà vẫn đảm bảo được sự mát mẻ cho phòng học.
Bằng những giải pháp, cách xử lý đúng với vấn đề cốt lõi trong kiến trúc như vậy, ngôi trường này không chỉ là một hình ảnh đẹp của sự dung hòa với thiên nhiên mà còn có thể là hình mẫu cho mô hình trường học - nơi mà cả giáo viên lẫn học sinh đều có thể tận hưởng không gian ngoài trời ngay khi đang ngồi bên trong phòng học, đặc biệt với vị trí quý giá của nó: Một ngôi trường bên trong khu rừng nhỏ.
Ngô Đồng
Theo Báo TTVH&ĐÔ
